Kolesterol Nedir, Neden Yükselir, İyi, Kötü Kolesterol

kolesterol nedir, neden yükselir, iyi, kötü kolesterol
kolesterol nedir, neden yükselir, iyi, kötü kolesterol

Kolesterol, lipid adı verilen kandaki bir yağ türüdür. Vücut için oldukça önemli bir yapı taşı olan kolesterol eksikliği ya da fazlalığı çeşitli sağlık sorunlarına yol açmaktadır. Damar sertliğinden, fonksiyon bozukluğuna ve damar tıkanıklığı gibi rahatsızlıklara yol açan kolesterolü daha yakından tanıyalım istedik. Kolesterol nedir, kolesterol çeşitleri, LDL kolesterol nedir, HDL kolesterol nedir, kolesterol neden yükselir, kolesterol tedavisi, kolesterolü düşüren besinler, kolesterolü yükselten besinler hakkında hazırladığımız yazımızı sizlerle paylaşıyor, faydalı olmasını diliyoruz. Ayrıca kolesterol nasıl düşürülür konu başlıklı yazımızı da okumanızı tavsiye ederiz.

Kolesterol Nedir

kolesterol nedir
kolesterol nedir

Kolesterol hakkında detaylı bilgiye geçmeden önce kolesterol nedir diyelim ve kolesterolü daha yakından tanıyarak başlayalım. Kolesterol; kan dolaşım sisteminde bulunan bir tür yağ hücresidir. Vücudumuzun tüm hücrelerinde bulunan kan yağıdır. Sağlıklı bir yaşam sürdürebilmek için kolesterolün belli sınırlar içinde olması beklenmektedir. Vücutta çok yüksek seviyelerde olması da çok düşük seviyelerde olması da riskli durumlar oluşmasına sebep olabilmektedir.

Kolesterol Çeşitleri

kolesterol çeşitleri
kolesterol çeşitleri

Kolesterol kan akışı içindeki hareketini sağlayan lipoproteini oluşturmak için proteine ihtiyaç duyar. Kolesterol çeşitlerini gösteren  lipoproteinin iki farklı yapıda olanı vardır. Kolesterol çeşitlerinden ilki; yüksek yoğunluklu lipoprotein içeren yani HDL kısaltması ile kan tahlil sonuçlarında karşımıza çıkan ve iyi kolesterol olarak bilinenidir. İkincisi ise düşük yoğunluklu lipoprotein içeren LDL kısaltması ile gösterilen kötü  kolesterol olarak bilinmektedir. Karaciğer tarafından emildiği yer olan damar duvarlarından kolesterolü uzaklaştırdığı için iyi huylu kolesterolün fazla olması vücut için tercih edilmektedir. Aksi durumda kötü huylu kolesterolün fazla olması damar duvarlarında sert ve yağlı bir tabaka oluşturacağı nedeniyle kan dolaşımını olumsuz etkileyecektir. Özetle, kolesterol çeşitleri LDL kolesterol ve HDL kolesterol olmak üzere iki tanedir.

LDL (Kötü) Kolesterol Nedir?

LDL, karaciğerde üretilen ve kolesterolü kan dolaşımına dahil eden proteinlerdir. Amino asitleri ve antioksidanları hücrelere ulaşmasını sağlamak gibi olumlu görevleri olan LDL kötü kolesterolü, vücutta fazla miktarda bulunması önemli sağlık problemlerine de neden olmaktadır. Yüksek seviyede bulunan LDL, damar sertliği, kalp büyümesi, damar tıkanıklığı gibi tehlikelerin oluşmasına neden olmaktadır. Yüksek LDL kolesterolü ile kalp krizi, ani felç geçirme riski yanı sıra kan, akciğer ve kalpte tromboza da sebep olabilir. LDL seviyesinin ne durumda olduğu kan tahlili sonucunda ortaya çıkmaktadır.  Yüksek seviyede olan kötü kolesterolün nedeni beslenme alışkanlıkları ya da genetik faktörler olabildiği gibi LDL seviyesinin düşürülmesi ile ilgili çalışmaların biran önce yapılması gerekmektedir.

HDL (İyi) Kolesterol Nedir?

HDL damar tıkanıklığına ve kan dolaşımını sınırlayan kolesterolün vücuttan dışarı atılmasını sağlamaktadır. Bu nedenle iyi kolesterol olarak bilinmektedir. Vücuttaki HDL seviyesinin yüksek olması istenen ve beklenen bir durumdur. Fazla kolesterolün sindirim sistemi ile vücuttan atılması için karaciğere gönderilmesini sağlamaktadır. Kandaki HDL iyi kolesterol seviyesi basit bir kan testi ile hızlıca öğrenilebilmektedir.

Kolesterol Neden Yükselir?

kolesterol neden yükselir
kolesterol neden yükselir

Kolesterol neden yükselir? sorusunun en basit haliyle iki cevabı bulunmaktadır. Bunlardan birincisi; kişinin beslenme alışkanlıkları kolesterolün yükselme sebepleri arasındadır. Et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri gibi hayvansal gıdaların yoğun bir şekilde tüketildiği beslenme tipi kolesterolün yükselmesine yol açabilir. Kolesterol neden yükselir sorusunun ikinci cevabı ise karaciğerin kendisinin ürettiği kolesterol miktarıdır. Karaciğerin önemli görevlerinden biri de öğün aralarında kolesterolü kan dolaşımı içerisine salgılamaktır. Karaciğer hakkında hazırladığımız yazı dizimizde yer alan karaciğere iyi gelen besinler, karaciğer yağlanması neden olur, karaciğer yetmezliği neden olur konu başlıklarına linklerden ulaşabilirsiniz. Konumuza devam edecek olursak kolesterol neden yükselir sorusunun cevabı olan birçok etken mevcuttur. Vücut içinde dengesiz olan kolesterol her iki durumda da çeşitli sağlık sorunlarına sebep olur.  İnsan vücudunda bulunan kolesterolün % 75’ini vücut kendisi üretilirken ancak  % 25’i dışarıdan besinler yoluyla hazır alınmaktadır. Kolesterolün pek çok dış etken sebebiyle yükseldiği bilinmektedir. Kolesterol neden yükselir;

  • Beslenme alışkanlıkları kolesterol seviyesinin yükselmesine neden olur. Özellikle doymuş yağlardan zengin olan tere yağ, margarin, krema, kaymak, iç yağlar gibi hayvansal yağlar gibi gıdalar kolesterol seviyesini yükseltir.
  • İlerleyen yaş ile birlikte yüksek kolesterol daha sık görülmektedir. Kolesterol düzeyi yaş ile orantılı bir şeklide yükselmektedir. Kadınlarda özellikle menopozla birlikte yüksek kolesterol görülmektedir.
  • Aşırı kilo yüksek kolesterol sebebidir. Vücut yağ oranının fazla olması HDL seviyesinin düşmesine sebep olarak kötü kolesterolün yükselmesine sebep olmaktadır.
  • Sigara kullanımı kolesterol seviyesinin yükselmesine sebep olmaktadır. Sigara iyi kolesterol olarak bilinen HDL seviyesini azaltmaktadır. HDL seviyesinin düşük olması kalp krizi geçirme riskini de beraberinde getirmektedir.
  • Genetik yatkınlık yüksek kolesterol sebebidir. Ailesinde yüksek tansiyon hastası olan kişilerde yüksek kolesterol görülme riski de fazladır. Vücutta LDL seviyesini kontrol eden genlerde oluşan bir fonksiyon bozukluğu yüksek kolesterole zemin hazırlamaktadır.
  • Kullanılan ilaçlar kolesterol seviyesini yükseltebilir. Ağır akne ilaçları, yüksek kan basıncı tedavi ilaçları, kalp tedavisi ilaçları ve bazı beta bloker ilaçları kandaki kolesterol seviyesini artırabilir.
  • Geçirilen hastalıklar yüksek kolesterol sebebidir. Hipotiroit, karaciğer ve böbrek hastalıkları kolesterol seviyesinin yükselmesine sebep olan etkenlerdendir.

Kolesterol Tedavisi

Kolesterol tedavisi için dikkat edilecek en önemli husus iyi planlanmış beslenme diyeti oluşturmaktır. Beslenme planınıza göre katı yağ tüketiminiz günlük kalori ihtiyacınızın % 7’sinden az olmalıdır.  Günlük kolesterol tüketiminiz ise 200 mg’dan düşük olmasını sağlamalısınız. Kaliteli yaşam standartlarında olmak için öncelikle sigara ve dumanından uzak durmalı, egzersiz yapmalı ve kilo vermeyi ihmal etmeyin. Bunun yanı sıra yapılan kan testi sonuçlarına göre doktorunuz tarafından verilecek olan ilaçların kullanımına da özen gösterilmeli ve aksatılmamalıdır. Lipid düşürücü ilaçlar egzersiz ve diyetin yeterli olmadığı durumlarda verilmektedir. Ayrıca LDL üretimini azalttığı için statin ilaçlar da tercih edilmektedir. Reçetesiz satılan balık yağı takviyesi olan Omega 3 yağ asitleri de düşük HDL ve orta kolesterol seviyesindeki hastalar için önerilmektedir. Kullanılacak tüm ilaçların ve takviyelerin doktor kontrolünde ve bilgisi dâhilinde olması gerektiğini hatırlatmak isteriz.

Kolesterol tedavisinde dikkat edilecek hususlar;

Daha az doymuş yağ ile beslenin.

Balık ve tavuk etinin derisini yemeyin.

Tam tahıllı gıdalar tüketin.

Az yağlı veya yağsız et tüketin.

Her gün düzenli olarak spor yapın. Hareketli yaşam tarzını benimseyin.

Yemeklerde kızartma yerine haşlanmış, fırınlanmış veya ızgara tercih edin.

Her gün bol miktarda taze meyve ve sebze tüketin.

Sigara ve dumanından uzak durun.

Fazla kilolarınızdan kurtulun.

Kolesterolü Düşüren Besinler

kolesterolü düşüren besinler
kolesterolü düşüren besinler

Kolesterolü düşüren besinler şu şekilde sıralanmaktadır;

  • Sarımsak
  • Yulaf
  • Fındık
  • Balık
  • Zeytinyağı
  • Ceviz, yer fıstığı, badem, çam fıstığı
  • Yeşil çay
  • Avokado
  • Limon, mandalina, portakal
  • Soya fasulyesi
  • Brüksel lahanası
  • Domates, patlıcan, havuç

Kolesterolü Yükselten Besinler

kolesterolü yükselten besinler
kolesterolü yükselten besinler

Kolesterolü yükselten besinler ise şu şekilde sıralanmaktadır;

  • Kuzu eti
  • Hindistan cevizi yağı
  • Palmiye yağı
  • Sığır eti
  • Tereyağı
  • Krema
  • Margarin
  • Patates kızartması ve fastfood ürünler
  • Kek, börek, ekmek, kraker, çerez gibi trans yağ içeren besinler

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

CAPTCHA