Yaş ve Sınıf Seviyelerine Uygun Çocuk Kitabı Özellikleri, Nasıl Seçilir

yaş ve sınıf seviyelerine uygun çocuk kitabı özellikleri, nasıl seçilir
yaş ve sınıf seviyelerine uygun çocuk kitabı özellikleri, nasıl seçilir

Yaş ve Sınıf Seviyelerine Uygun Çocuk Kitabı Özellikleri, Nasıl Seçilir

Çocuk edebiyatı,  çocuğun ilgi, istek ve gelişim alanlarına uygun bir şekilde hazırlanmış eserlerden oluşan bambaşka bir dünyadır. Çocuk kitaplarının en erken yaşlarda çocuk ile buluşturulmasının en başta dil becerisi gelişimi olmak üzere hayal gücü, yaratıcılık ve problem çözme, empati gibi becerilerinin de gelişimini desteklediği bilinmektedir.  Hal böyle olunca her bilinçli anne & baba gibi çocuklarımızın en erken yaşlarda çocuk kitapları ile buluşmasını isteriz. Minicik bebekken henüz resimli kitaplar ile başlarız kitap sevgisini aşılamaya… Yaş ilerledikçe daha da farklılaşır her şey… Çünkü çocuk kitapları raflarında karşımıza bir çok çeşit ve konuda çocuk kitabı çıkmaktadır. Bu nedenle çocuğunuzun yaş ve sınıf seviyesine uygun çocuk kitabı özellikleri hakkında detaylı bilgi edinmek, iyi bir çocuk kitabı nasıl seçilir sorusunun cevabını öğrenmek için uzman tavsiyelerinden derlediğimiz yazımızı sizlerle paylaşıyoruz. Hazırsanız başlıyoruz…

Çocukların kitaplara karşı olumlu bir bakış açısı kazanması için kaliteli çocuk kitaplarına ihtiyaç vardır. Kaliteli çocuk kitabı nasıl seçilir diye sorduğumuzda karşımıza çocuk kitaplarında bulunması gereken bazı özelliklerin bulunduğu gerçeği ortaya çıkar. Yaşa ve çocuğun özelliklerine uygun kitapların seçilmesinin önemli olmasını hatırlattıktan sonra Çocuk kitaplarında bulunması gereken özellikleri şu şekilde sıralayabiliriz;

Çocuk Kitaplarında Bulunması Gereken Fiziki Özellikler

çocuk kitaplarında bulunması gereken fiziki özellikler
çocuk kitaplarında bulunması gereken fiziki özellikler
  • Üzerinde ilgi çekici görselleri olan kalın karton kapaklı bir kitap olmalıdır.
  • Sayfalarının kopmaya ve dağılmaya karşı dayanaklı olması için yapıştırma olan kitaplar değil dikişli olan kitaplar tercih edilmelidir.
  • Çocuğun yaş seviyesine uygun bir şekilde resimlendirilmiş olmalıdır. Görsellerin sanatsal değer taşıması tercih edilendir. Kitapta yer alan görsellerin açık, anlaşılır ve konu ile ilgili olmasına ise özelikle dikkat edilmelidir.
  • Harf puntosu okul öncesi ve 1. Sınıflar için en az 24 punto olmalıdır. Yaş ilerledikçe punto daha da küçülebilir.
  • Yazı renginin siyah dışında değişik renklerde olmaması önerilir.
  • Sayfa yapısının ise parlak olmaması tavsiye edilmektedir.
  • Kitapların farklı büyüklüklerde ve tasarımlarda olması çocuklar tarafından dikkat çekiciliğini artırmaktadır.

Çocuk Kitaplarında Bulunması Gereken İçerik Özellikleri

çocuk kitaplarında bulunması gereken içerik özellikleri
çocuk kitaplarında bulunması gereken içerik özellikleri
  • Çocuk kitaplarının içerik olarak çocuğun yaş ve sınıf düzeyine uygun olması önemlidir. Çocukların ilgi, istek ve merakları doğrultusunda hazırlanmış kitaplar tercih edilmelidir.
  • Argo ifadeler yer almamalıdır.
  • Kötümser bir anlatım yerine iyiyi, doğruyu, güzeli olumlu duyguları uyaran içeriğe sahip olmalıdır.
  • Günlük hayatta karşılaştığı olaylar, insan ilişkileri abartısız ve doğrudan bir anlatım ile verilmelidir.
  • Acı çekme, korku, kahramanlık, şiddet, fedakarlık gibi kavramlara 6 – 9 yaş çocuklarının gelişim özellikleri göre oldukça ölçülü bir şekilde yer verilmelidir.
  • Çocuğun yaratıcı gücünü ve hayal gücünü geliştirici içerikte olmalıdır.
  • Eğlence ve macera öğelerine yer vermelidir.
  • Eleştirel bakış açısını geliştirmelidir.
  • Çağdaş değerleri ve barışçıl bir kişilik gelişimine destek olmalıdır.

Çocuk Kitaplarında Bulunması Gereken Dil Ve Anlatım Özellikleri

çocuk kitaplarında bulunması gereken dil ve anlatım özellikleri
çocuk kitaplarında bulunması gereken dil ve anlatım özellikleri
  • Oldukça yalın, sade ve anlaşılır bir dil olmalıdır.
  • Çocuğun sözcük dağarcığını zenginleştirici bir anlatım diline sahip olmalıdır.
  • Bir cümlede ortalama 6 sözcük olmalıdır.
  • Paragraf ve cümleler uzun olmamalıdır.
  • Anlatım akıcı ve sürükleyici olmalıdır. Özellikle okul öncesi dönem çocuk kitaplarının şiirsel ve kafiyeli anlatıma sahip olması tavsiye edilmektedir.
  • Kaliteli çocuk kitabında, hitap ettiği çocuğun yaş özelliklerinin dikkate alındığı bir dil ve anlatıma sahip olmalıdır. Daha çok sanatsal değer ve şiirsel duyarlılıkta olan anlatımlara yer verilmelidir.

0 – 3 Yaş Çocuğuna Uygun Çocuk Kitabının Özelikleri: Bu yaştaki çocukların kitap kategorisi ilk çocukluk dönemi kitapları olarak geçmektedir. Çocuk ve kitap ilişkisi çocuk daha 8 ‐ 10 aylıkken başlamaktadır. Erken okuryazarlık eğitiminin başladığı 0 – 3 yaş aralığında çocuğa konuşma öğretilirken bir yandan da kitap okunması dil gelişimi için çok önemlidir. Konuşma becerisinin oldukça hızlı bir şekilde geliştiği ve tuvalet eğitiminin verildiği çocuk gelişiminde kritik süreçleri barındıran bu dönemde çocukların kitaplar ile tanışması çok önemli katkılar sağlamaktadır. 0 – 3 yaş çocuğunun, kitabın resimlerini incelemesiyle ya da okuma yapan ebeveynini dinlemesi sonucunda hem hayal gücünün geliştiği hem de dil & ifade becerilerini yaşıtlarına göre daha erken kazandığı yapılan araştırmalar sonucunda ortaya konmuştur. 0 – 3 yaş çocuğuna uygun çocuk kitabı özellikleri;

0-3 yaş çocuğuna uygun çocuk kitabının özellikleri
0-3 yaş çocuğuna uygun çocuk kitabının özellikleri
  • 0 – 3 yaş çocuğunun rahatlıkla tutabileceği büyüklükte ve sayfalarını kolayca çevirebileceği gibi tasarlanmalıdır.
  • Kalın karton kapak olmalıdır. Ancak köşelerinin sivri olmamasına özellikle dikkat edilmelidir.
  • Sayfa kalınlığı ideal ölçüde ve görünümü zorlaştırmaması açısından mat olmalıdır.
  • Çocuğun güvenliği açısından kumaş sayfalı kitaplar tercih edilmelidir.
  • Değişik doku ve seslerin çıkmasına fırsat veren çocuk kitapları özellikle tavsiye edilmektedir.
  • Görsel ve işitsel uyarıcıların ağırlıklı olduğu kitaplar tercih edilmelidir.
  • Bu yaş dönemi çocukların çevresindeki her şeyi ağız yoluyla tanıma güdüsüne sahip olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle kitabın sayfalarının yapışkanlı değil dikişli olmasına ve mutlaka sağlığa zararlı olmayan maddelerden üretilmiş olmasına özellikle dikkat edilmelidir.
  • Kitabın sayfa sayısı ve içeriği de uzun olmamalıdır. Mümkün olduğunca kısa ve anlaşılır cümlelerden oluşmalıdır.
  • Mecazsız, düz bir anlatımı olan kitaplar tercih edilmelidir. Yazı puntosu en az 24 olmalıdır.
  • Kavram ve nesne öğretimi için tercih edilen çocuk kitaplarında ise çocukların günlük hayatında en çok karşılaştıkları kavram ve nesnelere yer verilmelidir.
  • 0 – 3 yaş çocuğuna farklı duyularına hitap eden oyuncak kitap, banyo kitapları ya da bez kitaplar da yoğun olarak tercih edilmektedir.
  • 0 – 3 yaş çocuğuna yönelik çocuk kitaplarında bir sayfada tek görsel ve altında o görsele ait kısa bir açıklama yer almalıdır. Hem yazı hem görsel olarak sade bir anlatım olmalıdır.

3 – 6 Yaş Çocuk Kitaplarında Bulunması Gereken Özellikler: Okul öncesi çocuk kitapları olarak adlandırılan bu kitaplar çocukların çok yönlü gelişimlerini desteklemektedir.

3-6 yaş çocuğuna uygun çocuk kitabının özellikleri
3-6 yaş çocuğuna uygun çocuk kitabının özellikleri
  • 3 – 6 yaş çocuk kitapları, bu dönemin çocuklarının ilgi, merak ve yaratıcılıklarını geliştiren içerik, görsel ve konulardan oluşmalıdır.
  • Eğitsel niteliğinin yanı sıra eleştirel ve esnek düşünme becerisinin gelişimini destekleyen kitaplar tercih edilmelidir.
  • 3 – 6 yaş çocuk kitaplarının kahramanlarının daha çok hayvanlar arasından seçildiği kitapların çocuklar tarafından daha dikkat çekici olduğu gerçeği göz önünde tutulmalıdır.
  • Çocukların farklı zeka alanlarını ve duygusal zekalarının gelişimine katkı sağlayan içeriğe sahip olmalıdır.
  • Kolay okunması ve çocuklar tarafından kolay anlaşılması için basit ve anlaşılır sözcükler tercih edilmiş olmalıdır.
  • Yazı puntosu en az 24 olmalıdır.
  • Bu dönem çocuk kitapların ilgi çekici, renkli ve bol resimli olması beklenmektedir. Ancak resimlerin altında kısa açıklamalar olmalıdır. Resimler ve yazıların ise ilişkili olması ve birbirini tamamlaması beklenmektedir. Yetişkin yazıyı okurken çocuk da resimleri zevkle takip edebilmelidir.
  • Olayların anlatılması şekillere, görsellere ve resimlere ağırlıklı olarak dayanması gerekir. Anlatım dili ise sade ve basit olmalıdır. Bu yaş kitapları çocuğun kavramsal gelişimine ve anlama becerisine katkı sağlamalı, sözcük dağarcığını geliştirerek dinlemeyi öğretecek nitelikte olmalıdır.

6 – 9 Yaş Çocuk Kitaplarında Bulunması Gereken Özellikler: 6 – 9 yaş aralığında bulunan çocuk kitapları ilkokul 1. sınıf kitapları, ilkokul 2. sınıf kitapları ve ilkokul 3. sınıf kitaplarını kapsamaktadır. Bu dönem çocuk kitaplarının tema ve konusu ya da kelime ve cümle sayısı bakımından çocuğun sınıf düzeyine göre farklılıklar olduğu gibi olması gereken fiziksel özellikler genel itibariyle aynıdır. 6 – 9 yaş çocuk kitaplarında bulunması gereken genel özellikler şu şekildedir;

6-9 yaş çocuk kitaplarında bulunması gereken özellikler
6-9 yaş çocuk kitaplarında bulunması gereken özellikler
  • Yazı puntosunun 24 ile 18 punto arasında olması yeterlidir.
  • Parlak yapıda ışığı yansıtan sayfa yapısı yerine mat sayfa kağıtları olan çocuk kitapları tercih edilmelidir.
  • Kalın karton kapak olmalı ve kapak görseli de ilgi çekici bir şekilde tasarlanmış olmalıdır.
  • Ciltleme tekniği olarak yapıştırma sayfaları olan kitaplar yerine sayfaları dikişli olan kitaplar tercih edilmelidir.
  • Kitap boyutlarının ise 6 – 9 yaş çocukları için kolay taşınabilir özellikte olmasına dikkat edilmelidir.
  • Okul döneminin başladığı bu yıllar, ders kitaplarının yanı sıra halk masalları, kişilik verilmiş  hayvanlara ait hikayeler, masallar, şiirler ve çeşitli çocuk edebiyatı eserlerinin çocuk tarafından da okunmaya başlandığı dönemdir.
  • Bu dönemde çocuklar bol resimli ve mümkün olduğu kadar kısa yazıların yer aldığı öykülerden zevk alır.
  • 6 – 9 yaş çocuğu kendini kahraman ile özdeşleştireceği için kahramanların iyi ve olumlu özellikler taşıması da çok önemlidir.
  • Okuma, anlatma ve yazma alışkanlığının oluşturulduğu en önemli dönem olan bu süreçte seçilecek çocuk kitaplarının da okuma sevgisi ve okuma alışkanlıklarının pekişmesine yardımcı olması gerekir.
  • Genelde kendi cinsiyetlerine göre arkadaş seçtikleri ve beğenilerinin de bu yönde olduğu bu dönemde çocukların hayal güçleri oldukça geniştir.
  • Özellikle 8 yaş sonrasında masal, macera ve gezi kitaplarına olan ilgi artmaktadır.
  • 6 – 9 yaş çocuklarının hayal gücünü beslemesi açısından klasik masallar yoğun olarak okunabilir ya da çocuğun okuması sağlanabilir.
  • Bu dönemde çocuklar başka ülke insanlarının yaşam öykülerine ve kültürlerine ilgi duymaya başlarlar. Bu tarz araştırma kitapları dikkatini çekebilir.
  • 6 – 9 yaş çocuklarına seçilecek kitapların çocukların ilgi ve isteklerine hitap edebilecek çeşitlilikte ve türde olmasına özellikle dikkat edilmelidir.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here